به گزارش گروه اقتصادی روزنامه نوبنیاد؛ بازار ارز و طلا طی هفتههای بار دیگر در سایه سوءمدیریت مفرط، شتابزدگی و پالسهای منفی برخاسته از ارکان اجرایی و پولی دولت چهاردهم، وارد فازی ملتهب، کمسابقه و بحرانی شده است. در شرایطی که فعالان اقتصادی و آحاد مردم انتظار داشتند دولت با بهرهگیری از عقلانیت مدیریتی، انضباط کلامی و تکیه بر ظرفیتهای منطقهای و منابع استراتژیک مانع از افزایش انتظارات تورمی شود، اظهارات نسنجیده و پیامهای متناقض مسئولان پاستور و میرداماد، بازار آزاد ارز را در یک سراشیبی صعودی سهمگین قرار داده است. روندی فرسایشی که نتیجه آن نهتنها تضعیف روزافزون ارزش پول ملی، بلکه وارد آمدن فشار مضاعف بر دوش قشر ضعیف، کارگر و حقوقبگیر جامعه است. بررسیها نشان میدهد ترمز قیمتها در بازار ارز و طلا بهطور کامل بریده است. بر قیمت هر دلار آمریکا دیروز در بازار غیررسمی به محدوده تاریخی و بیسابقه ۲۳۲ هزار تومان رسیده است. این در شرایطی است که در نخستین روزهای همین هفته، دلار در کانال ۲۲۳ هزار تومان بود و رشد ناگهانی آن طی چند روز، از هیجانی مدیریتنشده در اقتصاد حکایت دارد. آغاز این موج انفجاری از محدوده ۱۸۷ هزار تومان و از 28 مردادماه کلید خورد و طی مدت کوتاهی با رشد 24.6 درصدی، سقفهای تاریخی جدیدی را ثبت کرد. در همین اثنا، در بازار رسمی (مرکز مبادله ارز و طلای ایران) هر دلار به ۱۶۲ هزار و ۴۰۰ تومان رسید. طوفان ارزی اخیر بهسرعت به بازار طلا نیز سرایت کرده و ارقامی سرسامآور را روی تابلوی صرافیها و طلافروشیها ثبت کرده است. بهای سکه تمامبهار آزادی طرح جدید ۲۴۰ میلیون تومان را لمس کرد. نیمسکه ۱۲۲ میلیون تومان و ربعسکه ۶۵ میلیون تومان فروخته شد. هر گرم طلای ۱۸ عیار به ۲۴ میلیون و ۱۶۷ هزار تومان رسیده است. این در حالی است که قیمت جهانی طلا نزولی بوده و هر اونس طلا با روندی کاهشی روی رقم ۴۳۹۴ دلار ایستاده یعنی جهش خیرهکننده قیمت طلا و سکه در بازار داخلی صرفاً محصول صعود نرخ دلار و سقوط ارزش ریال بوده است.
افزایش 24 درصد نرخ دلار در 21 روز
جهش قیمت طلا و سکه علت اقتصادی ندارد اما باید آن را در سخنان مسعود پزشکیان، رئیس دولت چهاردهم و عبدالناصر همتی، رئیسکل بانک مرکزی پیدا کرد. در شرایطی که کشور در خط مقدم نبرد اقتصادی قرار دارد و هر سخن نسنجیدهای به مثابه دادن گرای ضعف به اتاقهای فکر تحریم است، انتشار پیامهای ناامیدکننده از درون دولت شوک سنگینی به بازار وارد کرد. عبدالناصر همتی در ۲۸ مرداد ۱۴۰۵ در گفتوگوی ویژه خبری تلویزیون با طرح ادعایی شوکهکننده گفت: «درآمد ما از فروش نفت صفر شده است؛ این یک واقعیت است که ما نفت صادر نمیکنیم و به ذخایرمان دسترسی نداریم.»
بازار ارز که تا پیش از این اظهارات در کانال ۱۸۷ هزار تومان بود، بلافاصله پس از مخابره این پالس منفی و سیگنال استیصال از زبان ارشدترین تصمیمگیر پولی و اجرایی کشور، دچار تنش شدیدی شد. دلالان و سوداگران که سالها به دنبال بهانهای برای بالا بردن نرخها بودند، پیام آشکاری از ناتوانی دولت دریافت کردند؛ پیامی که به تعبیر کارشناسان دلسوز اقتصادی، یک «خودزنی آشکار رسانهای» بود و انتظارات تورمی جامعه را به بالاترین سطح ممکن سوق داد. پس از آنکه تبعات این سخنان در قالب پرواز دلار از ۱۸۷ هزار تومان به بالای ۲۰۰ هزار تومان نمایان شد، همتی کوشید با تغییر لحن و گفتاردرمانی، فضا را آرام کنند. رئیسکل بانک مرکزی ۱۰ شهریور ۱۴۰۵، در چرخشی ۱۸۰ درجهای ادعاهای قبلی خود را پس گرفت و اظهار داشت: «ذخایر ارزی کشور در وضعیت کاملاً مطلوبی قرار دارد، در زمینه تأمین ارز کالاهای اساسی و مواد اولیه هیچ کمبودی نداریم و ارز به اندازه کافی در کشور موجود است و تأمین میشود.» با این حال، فعالان بازار که شوک اولیه را دریافت کرده بودند، دیگر اعتنایی به این مواضع دیرهنگام و ضد و نقیض نکردند.
دامنه تناقضات در تیم اقتصادی دولت زمانی عریانتر شد که وزرا و بدنه تخصصی دولت نیز موضع اولیه رئیسکل بانک مرکزی را صراحتاً زیر سوال بردند. محسن پاکنژاد، وزیر نفت، ۱۲ شهریور ۱۴۰۵ با رد قاطعانه ادعای صفر شدن درآمدهای نفتی، در واکنش به این فضاسازیها اعلام کرد: «ادعای صفر شدن صادرات نفت خام ایران خیال خام است؛ صادرات نفت خام کشور حتی در سختترین شرایط نبرد اقتصادی و جنگ یک ساعت هم متوقف نشده و مسیرهای فروش با قوت دنبال میشود.» همزمان با تکذیب صریح وزیر نفت، حتی مهدی دارابی، دستیار رئیسکل بانک مرکزی در امور ارزی ۱۴ شهریور ۱۴۰۵ برای جمع کردن تبعات ادعای رئیس خود وارد میدان شد و در موضعی کاملاً متناقض با اظهارات ۲۸ مرداد همتی تصریح کرد: «محدود شدن صادرات نفت هرگز به معنای متوقف شدن فروش نفت نیست؛ پول نفت همچنان به کشور میرسد و ارزهای وصولی به طور منظم در اختیار بانک مرکزی قرار میگیرد.» خبرگزاری فارس نیز ۱۵ شهریور ۱۴۰۵، نوشت: «میلیاردها دلار از منابع ارزی حاصل از فروش نفت در روزهای اخیر وارد حسابهای در دسترس بانک مرکزی شده است.» این زنجیره از حقایق و تناقضگوییها یک سوال اساسی پیش روی ملت مبعوث شده ایران قرار میدهد؛ اگر ارزهای نفتی به خزانه سرازیر بوده و میلیاردها دلار وارد شده است، آقای همتی و رئیس دولت با چه توجیهی بر طبل «صفر شدن صادرات نفت» و «نداشتن ارز» کوبیدند و دلار را از ۱۸۷ هزار تومان به ۲۳۲ هزار تومان پرواز دادند؟
جهش انتظارات تورمی
بانک مرکزی پس از گرفتار شدن در باتلاق گرانیهای خودساخته، از دو هفته پیش سیاست تزریق سنگین ارز اسکناس به بازار را کلید زد تا تقاضا را پاسخ دهد. اما رفتار بازار نشان داد که ارزپاشی در سایه تخریب اعتماد عمومی، دقیقاً مانند ریختن آب در هاون است. علیرغم این تزریقها، دلار از ابتدای هفته از ۲۲۳ هزار تومان عبور کرده و دیروز رکورد جدیدی را لمس کرده است؛ موضوعی که ناکارآمدی سیاستهای انفعالی بانک مرکزی را اثبات میکند. تبعات ماندگاری دلار ۲۳۲ هزار تومانی، مسالهای نیست که در تابلوی صرافیها متوقف بماند، بلکه امواج ویرانگر آن مستقیماً سفره کارگران، معلمان، بازنشستگان و اقشار ضعیف جامعه را هدف قرار خواهد داد. با گرانتر شدن ارز، انتظارات تورمی اوج میگیرد و موج تازهای از گرانی به مردم تحمیل میشود.
افزایش 45 هزار تومانی دلار با یک دروغ
کارنامه ماههای اخیر تیم اقتصادی دولت چهاردهم و مدیریت بانک مرکزی نشان میدهد که تلاطمات کنونی بازار ارز و طلا، بیش از هر چیز حاصل بیتدبیری، فرافکنی مشکلات، سیگنالدهی منفی و بیاعتنایی به ظرفیتهای درونزای کشور است. صعود دلار از ۱۸۷ هزار تومان به ۲۳۲ هزار تومان، تاوان تلخی است که اقتصاد ایران به خاطر مواضع شتابزده مدیران ارشد دولت میپردازد.
تاوانی که باعث شد از سخنان همتی قیمت دلار حدود 45 هزار تومان (24 درصد) افزایش یافته است.
