تصاویر مراسم افتتاح بیستوششمین دوره کنست در دهم نوامبر ۲۰۲۶، بیش از آنکه نشانی از آغاز فصلی تازه در سیاست اسرائیل باشد، صحنهای از تشدید رقابتها، اتهامزنیها و اختلافاتی بود که اکنون حتی تشکیل دولت جدید را با ابهام مواجه کرده است. نتانیاهو که چهار سال گذشته را در رأس ائتلافی متشکل از احزاب راستگرا و مذهبی سپری کرده، اکنون نه اکثریت پارلمانی دارد و نه میتواند از وفاداری همه متحدان سنتی خود اطمینان داشته باشد.
انتخابات ۲۷ اکتبر نشان داد که بحران ائتلافسازی همچنان گریبانگیر ساختار سیاسی اسرائیل است. حزب لیکود با کسب ۲۷ کرسی، بزرگترین حزب کنست باقی ماند، اما حزب «یاشار» به رهبری گادی آیزنکوت ۲۱ کرسی به دست آورد و همراه با احزاب نزدیک به خود، اردوگاهی ۴۸ کرسی تشکیل داد. در مقابل، مجموعه احزاب راستگرا و مذهبی که معمولاً در اردوگاه نتانیاهو دستهبندی میشوند، ۵۳ کرسی دارند و دو فهرست عربی نیز مجموعاً صاحب ۱۹ کرسی شدهاند.
در چنین شرایطی، هیچیک از دو اردوگاه اصلی به اکثریت ۶۱ کرسی دست نیافتهاند. همین بنبست، رقابت برای جذب احزاب کوچکتر و جلب حمایت نمایندگان مردد را به مسئلهای تعیینکننده تبدیل کرده است.
تشکیل حلقه ویژه نتانیاهو برای جلوگیری از سقوط سیاسی
در حالی که آیزنکوت از هشتم نوامبر رسماً مأمور تشکیل دولت شده، نتانیاهو نیز تلاشهای خود را برای جلوگیری از شکلگیری ائتلاف جایگزین افزایش داده است.
به گزارش وبسایت اسرائیلی «واللا»، نخستوزیر موقت با استفاده از شبکهای از چهرههای سیاسی و مشاوران نزدیک خود، درصدد جلوگیری از پیوستن احزاب حریدی به دولت احتمالی آیزنکوت است.
در گزارشهای منتشرشده درباره حلقه رایزنی نتانیاهو، نامهایی همچون یاریو لوین، وزیر دادگستری، اسرائیل کاتس، وزیر دفاع، گیدعون ساعر، وزیر خارجه، اوفیر کاتس و مشاورانی از جمله یعقوب باردوگو، زویکا بروت و نیوو کاتس مطرح شده است. مأموریت این حلقه سیاسی، بررسی تحولات مذاکرات، شناسایی نقاط اختلاف میان مخالفان و ایجاد مانع در مسیر دستیابی آنان به توافق عنوان شده است.
واللا همچنین گزارش داده که تماسهایی میان چهرههای نزدیک به نتانیاهو و نمایندگان جریانهای مختلف حریدی برقرار شده است. در یکی از این تحرکات، موضوع خدمت سربازی حریدیها و امکان دستیابی به توافق با دولت جایگزین مورد بحث قرار گرفته است.
این تلاشها به مذاکرات پشت پرده محدود نمانده است. بر اساس گزارش واللا، در مناطق حریدینشین کارزارهایی علیه مشارکت احزاب مذهبی در دولت احتمالی آیزنکوت به راه افتاده و یک منبع آگاه از اجرای کارزار گسترده تماس تلفنی با جامعه حریدی سخن گفته است.
در واقع، نتانیاهو که روزگاری حضور احزاب مذهبی در کنار خود را تضمینشده تلقی میکرد، اکنون برای حفظ همین متحدان نیز ناچار به چانهزنی شده است.
سارا نتانیاهو هم وارد دعوا شد
تشدید اختلافات سیاسی در مراسم آغاز به کار کنست به شکل آشکاری نمایان شد؛ جایی که سخنرانی نتانیاهو درباره تشکیل دولت وحدت ملی، با اعتراض و واکنش تند مخالفان مواجه شد.
نتانیاهو در سخنان خود با حمله به احتمال تشکیل دولتی متکی بر آرای احزاب عربی، خواستار تشکیل دولت وحدت ملی شد. اما نفتالی بنت، نخستوزیر پیشین و یکی از متحدان کنونی آیزنکوت، سخنان او را قطع کرد و خواستار پاسخگویی درباره دلایل تشکیل نشدن کمیسیون مستقل تحقیق پیرامون شکستهای امنیتی هفتم اکتبر ۲۰۲۳ شد.
بنت همچنین به پرونده موسوم به «قطرگیت» اشاره کرد؛ پروندهای درباره ارتباطات مالی و سیاسی احتمالی برخی مشاوران نتانیاهو با قطر که موضوع تحقیقات و اتهامات رسانهای بوده است.
در جریان همین مشاجره، ایتامار بنگویر، وزیر امنیت ملی دولت پیشین، نیز وارد جدال لفظی شد و بنت را به تلاش برای همکاری با احزاب عربی متهم کرد. سارا نتانیاهو، همسر نخستوزیر موقت، نیز با بنت وارد مشاجره شده است.
از سوی دیگر، شماری از نمایندگان مخالف به سخنان نتانیاهو اعتراض کردند و برخی صحن پارلمان را ترک کردند.
اختلاف در اردوگاه مخالفان؛ لیبرمن در برابر گولان
بحران تنها به اردوگاه نتانیاهو محدود نیست. احزابی که برای کنار زدن او متحد شدهاند نیز درباره چگونگی تشکیل دولت اختلافات جدی دارند.
آویگدور لیبرمن، رهبر حزب «اسرائیل خانه ما» که هفت کرسی در اختیار دارد، با تشکیل دولتی متکی بر حمایت احزاب عربی مخالفت میکند. او معتقد است دولت اقلیت، حتی در صورت تشکیل، دوام نخواهد آورد و ممکن است زمینه بازگشت نتانیاهو را فراهم کند.
در مقابل، یائیر گولان، رهبر حزب دموکراتها، از مشارکت احزاب عربی در ساختار دولت حمایت میکند. آیزنکوت نیز تاکنون این امکان را بهطور کامل کنار نگذاشته است.
در سوی دیگر، نفتالی بنت و یائیر لاپید رویکرد محتاطانهتری اتخاذ کردهاند و تلاش دارند بدون اعلام امتیازات قطعی، مذاکرات را پیش ببرند.
کنست در چرخه بحران
اکنون آیزنکوت تا ششم دسامبر برای تشکیل دولت فرصت دارد و رئیسجمهور میتواند این مهلت را حداکثر دو هفته تمدید کند. در صورت ناکامی او، احتمال واگذاری مأموریت به نتانیاهو یا نامزد دیگری مطرح خواهد شد و اگر هیچ ائتلافی موفق نشود، انتخابات مجدد نیز یکی از پیامدهای احتمالی خواهد بود.
وضعیت کنونی یادآور بحران سیاسی سالهای ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۲ است؛ دورهای که اسرائیل پنج بار انتخابات برگزار کرد و اختلافات حزبی بارها مانع تشکیل یا تداوم دولت شد.
در مجموع، تصویری که از کنست جدید اسرائیل نمایان شده، تصویر ساختار سیاسی گرفتار در بنبست ائتلافسازی است؛ ساختاری که در آن نتانیاهو قدرت پارلمانی گذشته را ندارد و آیزنکوت نیز هنوز نتوانسته حمایتهای پراکنده را به دولتی پایدار تبدیل کند. جدال بر سر قدرت ادامه دارد، اما هنوز مشخص نیست چه کسی خواهد توانست اکثریتی قابل اتکا برای اداره دولت فراهم کند.