نویسنده: سعید مصباح
کانون نویسندگان ایران بار دیگر با انتشار گزارشی درباره سانسور و محدودیتهای نشر، بساط مظلومنمایی و ادعاهای تکراری خود را پهن کرده است؛ تشکلی که ظاهراً تصور میکند با چند بیانیه سیاسی و تکرار کلیدواژههایی چون سانسور و آزادی بیان میتواند برای خود اعتبار روشنفکری دستوپا کند. اما پیش از آنکه این جماعت برای فرهنگ ایران نسخه بپیچند، بد نیست یک بار هم درباره کارنامه خودشان توضیح بدهند.
گزارش اخیر کانون، آنطور که خودشان اعتراف کردهاند، حاصل تجربههای تعدادی از اعضای همین تشکل است؛ نه یک پژوهش ملی، پیمایشی فراگیر و نه بررسی جامعی از وضعیت نشر و ادبیات ایران. با این حال، همین دادههای محدود را بهانه کردهاند تا از جانب تمام نویسندگان کشور سخن بگویند. چه کسی به این جماعت چنین نمایندگیای داده است؟ مگر کانون نویسندگان ملک طلق تمام اهل قلم ایران است که هر بار چند نفر دور هم جمع میشوند، خود را سخنگوی جامعه ادبی کشور جا میزنند؟
اما پرسش مهمتر این است که این تشکل در تمام این سالها دقیقاً چه خدمتی به ادبیات ایران کرده است؟ چند نویسنده برجسته پرورش داده؟ چند اثر ماندگار معرفی کرده؟ کدام جریان ادبی را تقویت کرده و چه سهمی در ارتقای فرهنگ کتابخوانی داشته است؟ کانونی که قرار بود خانه نویسندگان باشد، امروز بیش از آنکه با آثار ادبی و دستاوردهای فرهنگی شناخته شود، با بیانیههای سیاسی و موضعگیریهای کلیشهای شناخته میشود.
مشکل اینجاست که برای این جماعت، ظاهراً ادبیات تا جایی اهمیت دارد که بتوان از آن نردبانی برای تسویهحساب سیاسی ساخت. اگر قرار بود دغدغهشان واقعاً اعتلای ادبیات ایران باشد، باید کارنامهای از حمایت از نویسندگان جوان، معرفی آثار ارزشمند و تقویت ادبیات ملی ارائه میکردند؛ نه اینکه هر چند وقت یک بار گزارشی منتشر کنند و دوباره همان ادبیات فرسوده اعتراضی را نشخوار کنند. هیچکس منکر ضرورت حمایت از حقوق مؤلف، آزادی قلم در چارچوب معین و رفع موانع غیرضروری در مسیر نشر نیست؛ اما چرا این مفاهیم باید به ابزار انحصاری یک تشکل خاص تبدیل شود؟ چرا کانون به جای پاسخگویی درباره عملکرد خودش، همیشه در جایگاه شاکی میایستد و برای دیگران حکم صادر میکند؟
واقعیت این است که ادعای روشنفکری با صدور بیانیه و تکرار واژه سانسور به دست نمیآید. کانون نویسندگان اگر حرفی برای گفتن دارد، به جای این همه جنجال، یک بار کارنامه ادبیاش را روی میز بگذارد. اساساً کسی میتواند از محدودیت و سانسور قلم گلایه کند که حرفی برای گفتن داشته باشد. کانون به جز غرولند و ناله کردن چه در چنته داشته که اینگونه طلبکار است؟ آنها به جای اینکه از توده پیشروتر باشند، به گواه تاریخ و وضعیت جامعه، همیشه از اجتماع و توده عقبتر بودهاند. درواقع ادبیات ایران به تشکلهایی نیاز دارد که نویسنده بسازند، اثر معرفی کنند و چیزی به فرهنگ این سرزمین اضافه کنند؛ نه جماعتی که وقتی چیزی برای عرضه ندارند، از سانسور به عنوان سپر فرار از پاسخگویی استفاده میکنند.