نویسنده: محسن پوردادفر

تحولات ونزوئلا پس از عملیات نظامی آمریکا در سوم ژانویه ۲۰۲۶ و بازداشت نیکلاس مادورو، نشان داد که واشنگتن برای رسیدن به اهداف خود، الزاماً به یک نسخه ثابت سیاسی پایبند نیست. دلسـی رودریگز، معاون پیشین مادورو، در رأس دولت موقت قرار گرفت و دولت ترامپ به‌جای سپردن فوری قدرت به ماچادو یا ادموندو گونزالس، مسیر همکاری با رودریگز را انتخاب کرد. توافق‌های نفتی و امتیازهای اقتصادی نیز به یکی از محورهای این همکاری تبدیل شدند.

این چرخش یک پیام روشن دارد؛ برای کاخ سفید، شعارهای دموکراسی و آزادی تا جایی اهمیت دارند که با منافع راهبردی آمریکا، به‌ویژه دسترسی به منابع انرژی و نفوذ سیاسی در آمریکای لاتین، تعارض پیدا نکنند. اگر رودریگز بتواند نفت ونزوئلا را در دسترس شرکت‌های آمریکایی قرار دهد و در مسیر خواسته‌های واشنگتن حرکت کند، همکاری با او برای دولت ترامپ می‌تواند بر به قدرت رساندن متحدان سنتی آمریکا اولویت پیدا کند.

در سوی دیگر، ماریا کورینا ماچادو قرار دارد؛ چهره‌ای که سال‌ها با دولت مادورو مخالفت کرد و به یکی از نمادهای اپوزیسیون تبدیل شد. او که پس از دریافت جایزه صلح نوبل مدتی خارج از کشور بود، به ونزوئلا بازگشت و خواستار برگزاری انتخابات آزاد شد. با این حال، بازگشت او در شرایطی صورت گرفت که ترامپ همچنان از رودریگز حمایت می‌کند و واشنگتن در مذاکرات مربوط به آینده سیاسی ونزوئلا، اولویت را به همکاری با دولت موقت داده است.

مسئله اینجاست که نه رودریگز صرفاً مهره‌ای بی‌اختیار است و نه ماچادو می‌تواند تنها با اتکا به حمایت خارجی، معادلات قدرت در ونزوئلا را دگرگون کند. رودریگز برای حفظ موقعیت خود ناچار است میان فشارهای آمریکا، مطالبات اقتصادی جامعه و ملاحظات جریان‌های سیاسی و امنیتی داخلی توازن برقرار کند. ماچادو نیز برای تبدیل حمایت هوادارانش به قدرت سیاسی، با واقعیت‌های پیچیده ساختار قدرت در کشور روبه‌روست.

از همین رو، تصور اینکه واشنگتن با انتخاب یکی از این دو مدل می‌تواند آینده ونزوئلا را مطابق میل خود تنظیم کند، تصوری ساده‌انگارانه است. حتی تحلیل‌های مراکز مطالعاتی غربی نیز بر این نکته تأکید دارند که رودریگز ممکن است برای کاهش فشار آمریکا همکاری کند، اما هم‌زمان در پی حفظ انسجام جریان حاکم و اعتبار سیاسی خود در داخل کشور باشد.

آمریکا با تکیه بر قدرت نظامی، فشار اقتصادی و توافق‌های نفتی می‌تواند هزینه‌های سنگینی بر ونزوئلا تحمیل کند، اما تحمیل هزینه با تسلط پایدار بر سرنوشت یک ملت تفاوت دارد. تجربه کشورهای مختلف نشان داده است که کنار زدن یک رهبر، الزاماً به معنای از میان رفتن پایگاه‌های اجتماعی، نهادهای سیاسی و گرایش‌های ملی‌گرایانه‌ای نیست که طی دهه‌ها شکل گرفته‌اند.

بنابراین، مسئله ونزوئلا را نباید به انتخاب میان رودریگز و ماچادو تقلیل داد. ونزوئلا زمانی به آینده‌ای مستقل دست می‌یابد که سرنوشتش نه با فرمان واشنگتن، بلکه با اراده ملی و منافع مردم خودش تعیین شود.