تصویر اروپا بهعنوان قاره رفاه و ثبات، زیر فشار تورم، گرانی انرژی و کاهش قدرت خرید شهروندان بیش از گذشته ترک برداشته است. آنچه در فرانسه و دیگر کشورهای اروپایی همچون بلژیک، ایتالیا و پرتغال جریان دارد، صرفاً اعتراض چند گروه دانشآموزی یا اختلافی محدود بر سر بودجه آموزش نیست، بلکه نشانهای از انباشت نارضایتیهایی است که از کلاسهای شلوغ و کمبود معلم تا هزینه سوخت و فشار بر معیشت خانوارها امتداد یافته است.
بر اساس گزارش الجزیره، اعتراضات دانشآموزان فرانسوی که از مناطق کارگری پاریس آغاز شده بود، به شهرهایی همچون لیون، مارسی، بوردو و نانت گسترش یافت. روز شنبه ۱۷ اکتبر نیز، بنا بر آمار وزارت کشور فرانسه، حدود ۵۵۰ هزار نفر در سراسر کشور به خیابان آمدند. دانشآموزان، اتحادیههای کارگری و حامیان جنبش جلیقهزردها، این بار با مجموعهای از مطالبات اقتصادی و اجتماعی در کنار یکدیگر قرار گرفتند. گزارشها از بازداشت حدود ۱۲۰۰ نفر و مجروح شدن ۱۵۰ مأمور پلیس حکایت داشت. در حاشیه اعتراضات، گروهی از افراد به ساختمانها و فروشگاهها حمله کردند و پلیس نیز از گاز اشکآور و یورش برای متفرق کردن جمعیت استفاده کرد. همزمان، دولت با طرح کاهش هزینههای عمومی و محدودیتهای بودجهای روبهروست؛ طرحی که مخالفان آن را تهدیدی علیه خدمات عمومی و قدرت خرید مردم میدانند.
این تحولات، خاطره جنبش جلیقهزردها در سال ۲۰۱۸ را زنده کرده است؛ جنبشی که با اعتراض به هزینههای زندگی و نابرابری اقتصادی آغاز شد و به بحرانی سیاسی برای دولت مکرون تبدیل گردید. اکنون نیز پرسش اصلی این است: وقتی هزینه زندگی بالا میرود، خدمات عمومی ضعیفتر میشود و افق روشنی پیش روی جوانان قرار ندارد، دولت تا چه اندازه میتواند با تکیه بر ابزارهای نظامی، نارضایتی اجتماعی را مهار کند؟
از حمایت سیاسی جنگ تا شکایت از گرانی سوخت
در این میان، مواضع مکرون درباره بحران انرژی با پرسشی اساسی روبهروست: آیا دولت فرانسه میتواند پیامدهای جنگ را به خارج از مرزهای خود نسبت دهد، بیآنکه درباره مواضع سیاسی و امنیتیاش در قبال آن جنگ پاسخگو باشد؟
مکرون افزایش قیمت بنزین و گاز را به حملات آمریکا و اسرائیل به ایران و بستهشدن تنگه هرمز مرتبط دانست. او از تلاش دیپلماتیک برای بازگشایی این آبراه، پاکسازی مینها و ایجاد سازوکارهای اسکورت کشتیها سخن گفت و در عین حال، با درخواست مخالفان برای کاهش مالیات سوخت و ارائه کمکهای گستردهتر مخالفت کرد. رئیسجمهور فرانسه استدلال کرد که منابع عمومی محدود است و دولت باید بهجای صرف هزینههای بیشتر، علل بحران را هدف قرار دهد.
رئیسجمهور فرانسه که از حامیان جنگ آمریکا علیه ایران شناخته میشود و پایگاههای خود را به روی هواپیماهای پشتیبانی، لجستیکی و نظامی آمریکا باز کرده بود، حالا گلایه میکند که این بستهشدن تنگه هرمز است که باعث افزایش قیمت شده است!
نمیتوان از یک سو درباره پیامدهای اقتصادی جنگ هشدار داد و از سوی دیگر، بحث درباره مسئولیت سیاسی قدرتهای غربی در تشدید بحران را به حاشیه راند. اگر پاریس خواهان کاهش هزینههای جنگ برای مردم خود است، باید علاوه بر پیگیری بازگشایی مسیرهای انرژی، درباره رویکرد سیاسی و امنیتیاش در قبال این بحران نیز پاسخ روشنی ارائه کند.
پاسخ به بحران با فرافکنی ممکن نیست
در داخل فرانسه نیز مخالفان دولت بر این باورند که بحران معیشتی را نمیتوان صرفاً با ارجاع به تحولات بینالمللی توضیح داد. مارین لوپن، رهبر جریان راست افراطی، خواستار کاهش مالیات سوخت شده و دولت را به ناتوانی در ارائه راهحل مؤثر متهم کرده است. در سوی دیگر، منتقدان سیاستهای ریاضتی هشدار میدهند که کاهش سرمایهگذاری عمومی و فشار بر خدمات اجتماعی، نارضایتی را عمیقتر میکند.
سباستین لشو، نماینده حزب فرانسه تسلیمناپذیر، نیز در پارلمان درباره احتمال استفاده نیروهای آمریکایی از حریم هوایی فرانسه در عملیات جنگی علیه ایران پرسش مطرح کرد و خواستار روشنشدن موضع دولت شد؛ پرسشی که اصل آن، جلوگیری از پیوند خوردن فرانسه با جنگی است که پیامدهای آن میتواند به جامعه این کشور بازگردد.
فرصت آخر اروپا برای خروج از بحران
اگر دولتهای اروپایی همچنان بخواهند دنبالهرو سیاستهای جنگطلبانه واشنگتن باشند و هزینه همراهی با ماجراجوییهای نظامی آمریکا را نادیده بگیرند، زمستان پیش رو میتواند به آزمونی دشوار برای اقتصاد و معیشت شهروندانشان تبدیل شود. از یک سو، جنگ اوکراین و حملات به زیرساختهای انرژی روسیه، امنیت عرضه گاز و چشمانداز بازگشت به واردات گسترده انرژی از مسکو را با ابهام روبهرو کرده است. از سوی دیگر، اختلال در تردد کشتیها از تنگه هرمز، یکی از مهمترین گلوگاههای انتقال نفت و گاز جهان، فشار مضاعفی بر بازار انرژی وارد میکند.
در جنوب منطقه نیز عربستان با پیامدهای بحرانهای امنیتی و سیاستهای پرهزینه آمریکا دستوپنجه نرم میکند و محدودشدن عبورومرور از بابالمندب به دست نیروهای یمنی میتواند مسیرهای تجارت و انتقال انرژی را بیش از پیش تحت فشار قرار دهد.
در چنین شرایطی، اروپا نمیتواند همزمان در جبهه تشدید تنشها بایستد و انتظار داشته باشد هزینههای آن به سفره مردمش منتقل نشود. زمستان سخت فقط با کمبود احتمالی سوخت تعریف نمیشود، بلکه با افزایش قبوض انرژی، فشار بر صنایع، گرانی کالاها و تشدید نارضایتی اجتماعی نیز خود را نشان میدهد. دولتهای اروپایی باید پیش از آنکه بحران انرژی به بحرانی فراگیر در اقتصاد و سیاست داخلی تبدیل شود، در محاسبات خود تجدیدنظر کنند، مسیر کاهش تنش را در پیش بگیرند و امنیت انرژی و منافع شهروندانشان را بر تبعیت بیقیدوشرط از راهبردهای واشنگتن مقدم بدانند؛ زیرا در نهایت، این مردم اروپا هستند که صورتحساب تصمیمهای جنگی سیاستمدارانشان را پرداخت خواهند کرد.
زمستان سیاه در انتظار اروپا
اگر دولتهای اروپایی همچنان بخواهند دنبالهرو سیاستهای جنگطلبانه واشنگتن باشند و هزینه همراهی با ماجراجوییهای نظامی آمریکا را نادیده بگیرند، زمستان پیش رو میتواند به آزمونی دشوار برای اقتصاد و معیشت شهروندانشان تبدیل شود. از یک سو، جنگ اوکراین و حملات به زیرساختهای انرژی روسیه، امنیت عرضه گاز و چشمانداز بازگشت به واردات گسترده انرژی از مسکو را با ابهام روبهرو کرده است. از سوی دیگر، اختلال در تردد کشتیها از تنگه هرمز، یکی از مهمترین گلوگاههای انتقال نفت و گاز جهان، فشار مضاعفی بر بازار انرژی وارد میکند. در جنوب منطقه نیز عربستان با پیامدهای بحرانهای امنیتی و سیاستهای پرهزینه آمریکا دستوپنجه نرم میکند و محدودشدن عبورومرور از بابالمندب به دست نیروهای یمنی میتواند مسیرهای تجارت و انتقال انرژی را بیش از پیش تحت فشار قرار دهد. در چنین شرایطی، اروپا نمیتواند همزمان در جبهه تشدید تنشها بایستد و انتظار داشته باشد هزینههای آن به سفره مردمش منتقل نشود.