- نویسنده: سعید مصباح
مرضیه برومند، دبیر سیویکمین جشنواره تئاتر کودک و نوجوان، گفته است این جشنواره در شرایط سخت و پس از حوادث تلخ یک سال اخیر، مسئولیت سنگینتری دارد و باید با اجرای آثار امیدبخش، برای کودکان و نوجوانان آرامش و شادی ایجاد کند. حرف برومند درباره ضرورت ایجاد حال خوب برای کودکان، حرف مهمی است؛ اما مسئله اینجاست که آیا وظیفه تئاتر کودک فقط ساختن حال خوب است؟
کودک ایرانی امروز بخشی از واقعیتهایی را تجربه کرده که نمیتوان با چند نمایش شاد و امیدبخش از کنار آنها عبور کرد. کودکان در جریان دو جنگ دوازدهروزه و جنگ رمضان، مانند دیگر اعضای جامعه با اضطراب، صدای انفجار، دوری از خانه، نگرانی برای خانواده و اخبار تلخ مواجه شدهاند. اینها بخشی از زندگی واقعی کودک امروز است و هنر کودک نمیتواند نسبت به چنین تجربهای بیاعتنا باشد. اتفاقاً اگر قرار است تئاتر به کودک آرامش بدهد، یکی از راههای آن میتواند روایت همین ترسها و رنجها باشد؛ روایتهایی که به کودک نشان میدهد آنچه تجربه کرده، دیده و فهمیده میشود.
مسئله این نیست که جشنواره کودک باید به محلی برای نمایش جنگ و خشونت تبدیل شود. مسئله این است که میان حال خوب و واقعیت نباید یک دوگانه کاذب ایجاد کنیم. گاهی یک نمایش درباره کودکی که در جنگ خانهاش را از دست داده، از صد نمایش صرفاً سرگرمکننده، بیشتر میتواند به کودک در فهم و هضم تجربهاش کمک کند. هنر قرار نیست واقعیتهای تلخ را از ذهن کودک پاک کند؛ قرار است به او زبان و تصویر بدهد تا بتواند با آنها مواجه شود.
این غفلت البته سابقهدار است. حتی در دوران جنگ ایران و عراق، با وجود ساخته شدن برخی آثار قابل توجه درباره وضعیت کودکان در دل جنگ، تعداد این آثار آنقدر زیاد نبود که بتوان گفت سینما و هنرهای نمایشی توانستهاند سهم خود را در بازنمایی جهان کودکان جنگزده ادا کنند. حالا که نسل جدیدی از کودکان، تجربهای متفاوت از جنگ را پشت سر گذاشتهاند، تکرار همان کمکاری قابل دفاع نیست.
جشنواره تئاتر کودک و نوجوان اگر قرار است تصویری واقعی از کودک ایرانی ارائه دهد، باید کودک امروز را با همه شادیها، ترسها، امیدها و رنجهایش ببیند. حال خوب کودک مهم است، اما حال خوب همیشه از نادیده گرفتن درد به دست نمیآید؛ گاهی از دیدن و روایت کردن همان درد آغاز میشود.
