نویسنده: احسان میرباقری
یکی از مهمترین تناقضهای سیاست جدید بغداد این است که دولت الزیدی از خروج نیروهای آمریکایی سخن میگوید، اما همزمان در حال تعمیق همکاری امنیتی و اقتصادی با واشینگتن است.
طبق گزارش کتابخانه مجلس عوام انگلیس، خروج نظامی آمریکا از عراق قرار است در سپتامبر ۲۰۲۶ تکمیل شود، اما این پایان رابطه امنیتی دو کشور نیست. مذاکرات برای توافق جدید آمریکا و عراق ادامه دارد و قرار است همکاریهای بلندمدت در حوزه امنیت، مبارزه با تروریسم، اطلاعات، آموزش و تسلیحات حفظ شود. حتی دولت عراق اعلام کرده مذاکرات پس از ۳۰ سپتامبر نیز ادامه خواهد داشت.
بنابراین عبارت خروج آمریکا از عراق نباید با پایان نفوذ آمریکا در عراق اشتباه گرفته شود. واشینگتن اهرمهای دیگری در اختیار دارد. از دولت الزیدی، دلار و نظام بانکی گرفته تا درآمد نفتی و تحریم. گزارش رسمی کتابخانه مجلس عوام انگلیس میگوید درآمدهای نفتی عراق از مسیر فدرال رزرو نیویورک کنترل میشود و واشینگتن در سال ۲۰۲۶ فشارهایی از جمله توقف برخی درآمدهای نفتی و محدودکردن معافیتهای مربوط به واردات انرژی ایران اعمال کرده است. حتی دسترسی بانکهای عراقی به دلار نیز بهعنوان یک اهرم فشار مطرح شده است.
این یعنی آمریکا حتی بدون حضور گسترده سربازانش، ابزارهای قدرتمندی برای اثرگذاری بر تصمیمات بغداد دارد. الزیدی نیز اعلام کرده بود که با خروج نیروهای آمریکایی در ۳۰ سپتامبر، دیگر نیازی به فعالیت گروههای مسلح وجود ندارد و دولتش اجازه نخواهد داد سلاح خارج از کنترل دولت باقی بماند. اما این سیاست با ساختار سیاسی عراق برخورد میکند چراکه گروههای مقاومت همچنان بخشی مهم از ساختار سیاسی و امنیتی عراق هستند. حتی ائتلاف چارچوب هماهنگی شیعیان، که گروههای مرتبط با حشدالشعبی در آن حضور دارند، همچنان بزرگترین جریان پارلمانی محسوب میشود.
از سوی دیگر، پس از حملات پهپادی به زیرساخت نفتی عربستان، عراق سه گذرگاه مرزی با ایران از جمله شلمچه را بست. بغداد اعلام کرد تحقیقات امنیتی در حال انجام است و حتی فرمانده عملیات میسان را برکنار کرد. این گذرگاهها چند روز بعد، از ۱۳ سپتامبر، دوباره باز شدند و تردد مسافری و تجاری از سر گرفته شد. بنابراین شلمچه فعلاً نمونه یک اقدام امنیتی موقت است، نه تصمیمی برای قطع ارتباط مرزی با ایران.
اما ماجرای پروازها جدیتر است. رویترز در ۲۲ سپتامبر گزارش داد که بغداد پس از تهدید آمریکا به اعمال تحریم علیه فرودگاههایی که به شرکتهای هواپیمایی ایران خدمات میدهند، دستور تعلیق پروازهای ایرانی به بغداد را صادر کرده است. گزینه انتقال برخی پروازها به نجف نیز مطرح شده است. این در حالی است که یک روز قبل، مدیریت فرودگاههای عراق چنین تصمیمی را تکذیب کرده بود.
اگر این روند تثبیت شود، موضوع دیگر صرفاً یک تصمیم فنی فرودگاهی نیست بلکه نشان میدهد فشار آمریکا میتواند مستقیماً بر نحوه تعامل عراق با ایران اثر بگذارد.
تهران در برابر این وضعیت، بیش از هر چیز به یک سیاست فعال در قبال بغداد نیاز دارد نه صرفاً واکنشهای مقطعی.
بنابراین، دولت الزیدی احتمالاً تا پایان دوره خود با فشار برای نزدیکترشدن به واشینگتن مواجه خواهد بود اما اینکه این فشار به تقابل پایدار با تهران تبدیل شود، به توازن داخلی عراق، رفتار گروههای سیاسی و امنیتی و میزان فشار آمریکا بستگی دارد. آنچه اکنون روشن است، این است که بغداد وارد مرحلهای شده که در آن «خروج سربازان آمریکایی» لزوماً به معنای «خروج آمریکا» نیست بلکه ممکن است شکل نفوذ واشینگتن از میدان نظامی به اقتصاد، بانک، انرژی و تصمیمات روزمره دولت عراق منتقل شود.
